ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΛΙΠΟΣ (VAT – Visceral Adipose Tissue)

Για όσους δεν γνωρίζουν, το σπλαχνικό λίπος (ΣΛ) είναι το λίπος που αποθηκεύεται βαθιά μέσα στην κοιλιακή χώρα, γύρω από ζωτικά όργανα όπως το στομάχι, το ήπαρ, το πάγκρεας και τα έντερα. Το σπλαχνικό λίπος δεν είναι απλώς παθητική αποθήκη, συμπεριφέρεται ως ενδοκρινικό όργανο και συγκεκριμένα:

• Εκκρίνει προφλεγμονώδεις κυτοκίνες όπως IL‑6 (Ιντερλευκίνη‑6) και TNF‑α (Tumor necrosis factor, Παράγοντας Νέκρωσης Όγκων‑α), αυξάνοντας τη συστηματική φλεγμονή.

• Αυξάνει τον κίνδυνο για υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακή νόσο.

• Μειώνει την αδιπονεκτίνη, μια προστατευτική ορμόνη που ενισχύει την ευαισθησία στην ινσουλίνη.

• Συνδέεται με ινσουλινοαντίσταση, οξειδωτικό στρες και αθηροσκλήρωση.

Ακόμη και σε άτομα φυσιολογικού βάρους, η μείωση του σπλαχνικού λίπους βελτιώνει τους δείκτες φλεγμονής και το λιπιδαιμικό προφίλ. Μελέτες δείχνουν, ήδη μια μέτρια απώλεια του ΣΛ οδήγησε σε σημαντική μείωση της φλεγμονής και βελτίωση των HDL μεταβολιτών.

Το σπλαχνικό λίπος θεωρείται πιο επικίνδυνο από το υποδόριο επειδή βρίσκεται σε άμεση γειτνίαση με τα όργανα και επηρεάζει τη λειτουργία τους. Έχει υψηλότερη πυκνότητα τριγλυκεριδίων και μεγαλύτερη μεταβολική δραστηριότητα. Επιπλέον, συνδέεται με χαμηλότερη ποικιλότητα μικροβιώματος και δυσμενείς αλλαγές στη σύσταση των εντερικών βακτηρίων (π.χ. αύξηση Firmicutes, μία μεγάλη συνομοταξία βακτηρίων που αποτελούν το βασικότερο συστατικό της μικροχλωρίδας του ανθρώπινου εντέρου. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν γνωστά γένη όπως Lactobacillus, Clostridium, Streptococcus και Bacillus. Συμβάλλουν στην πέψη και στην παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας, ενώ παράλληλα υποστηρίζουν το ανοσοποιητικό σύστημα.

Λιπιδαιμικό Προφίλ (Λιπιδιόγραμμα)

Το πλήρες λιπιδαιμικό προφίλ μετρά τα επίπεδα των λιπών στο αίμα και περιλαμβάνει:

• Ολική Χοληστερόλη – Το συνολικό ποσό χοληστερόλης.

• LDL (Low-Density Lipoprotein) – Η λεγόμενη κακή χοληστερόλη. Εναποτίθεται στα τοιχώματα των αρτηριών δημιουργώντας αθηρωματικές πλάκες.

• HDL (High-Density Lipoprotein) – Η λεγόμενη καλή χοληστερόλη. Βοηθά στην απομάκρυνση της περίσσειας χοληστερόλης από τον οργανισμό.

• Τριγλυκερίδια – Ένας άλλος τύπος λίπους που χρησιμοποιείται για ενέργεια. Οι υψηλές τιμές συνδέονται με καρδιαγγειακό κίνδυνο.

• Non-HDL Χοληστερόλη – Υπολογίζεται αφαιρώντας την HDL από την ολική χοληστερόλη. Θεωρείται ισχυρός δείκτης κινδύνου.

• Απολιποπρωτεΐνη Β (ApoB) – Δείκτης του αριθμού των αθηρογόνων σωματιδίων. Συχνά αξιολογείται παράλληλα για ακριβέστερη εκτίμηση.

Δείκτες Φλεγμονής

Η φλεγμονή καθιστά τα αγγεία πιο ευάλωτα στις βλάβες που προκαλεί η χοληστερόλη. Οι συνηθέστεροι δείκτες είναι:

• hs-CRP (High-Sensitivity C-Reactive Protein): Η υψηλής ευαισθησίας C-αντιδρώση πρωτεΐνη είναι ο πιο διαδεδομένος δείκτης χαμηλού βαθμού συστηματικής φλεγμονής στα αγγεία.

• Ιντερλευκίνη-6 (IL-6) – κυτοκίνη που πυροδοτεί την παραγωγή CRP.

• Ινωδογόνο – Μια πρωτεΐνη που εμπλέκεται στη διαδικασία πήξης του αίματος. Τα υψηλά επίπεδα υποδηλώνουν φλεγμονώδη κατάσταση.

Η σύνδεση: Η κακή χοληστερόλη (LDL) μπορεί να εισχωρήσει στο τοίχωμα των αρτηριών και να οξειδωθεί. Αυτό ενεργοποιεί ανοσολογική αντίδραση και αυξάνει τους δείκτες φλεγμονής, γεγονός που επιταχύνει τη δημιουργία της αθηρωματικής πλάκας.

Πώς μειώνεται αποτελεσματικά το σπλαχνικό λίπος;

1. Διατροφή

• Η μείωση θερμίδων οδηγεί σε σημαντική μείωση του ΣΛ.

• Λιγότεροι απλοί υδατάνθρακες βελτιώνουν την ινσουλίνη και μειώνουν την αποθήκευση λίπους.

• Η μεσογειακή διατροφή συμβάλλει σημαντικά στη μείωση του ΣΛ και βελτίωση λιπιδίων.

• Πρωτεΐνες συν φυτικές ίνες αυξάνουν τον κορεσμό και μειώνουν τη λιπώδη μάζα.

2. Άσκηση

• Αερόβια άσκηση όπως τρέξιμο, ποδήλατο, γρήγορο περπάτημα.

• Διαλειμματική άσκηση υψηλής έντασης (HIIT, High-Intensity Interval Training).

• Ασκήσεις αντίστασης (βάρη), συνδυαστικά μειώνουν σταθερά το ΣΛ σύμφωνα με συστηματικές αναλύσεις.

3. Φαρμακευτικές επιλογές (εφόσον υφίσταται ένδειξη)

• Αγωνιστές της GLP‑1 (π.χ. σεμαγλουτίδη).

• Αναστολείς της SGLT2 (γλιφλοζίνες). Έχουν δείξει μείωση του ΣΛ και βελτίωση των μεταβολικών δεικτών σε κλινικές μελέτες.

4. Ύπνος & στρες

• Το χρόνιο στρες αυξάνει την κορτιζόλη, συνεπώς και το ΣΛ.

• Ο κακός ύπνος προκαλεί ορμονικές διαταραχές που αυξάνουν την όρεξη.

5. Μικροβίωμα

Υψηλό ΣΛ (VAT) συνδέεται με χαμηλή μικροβιακή ποικιλότητα και δυσμενείς αλλαγές στο μικροβίωμα. Βοηθούν:

• Προβιοτικά

• Πρεβιοτικές ίνες

• Ζυμωμένες τροφές

Πώς μετριέται αξιόπιστα το ΣΛ;

Η Μαγνητική Τομογραφία (MRI) αποτελεί την ακριβέστερη μη επεμβατική μέθοδο ποσοτικού προσδιορισμού και εντοπισμού του σωματικού λίπους. Διαχωρίζει με ακρίβεια το υποδόριο από το σπλαχνικό λίπος και χρησιμοποιείται ευρέως για τη μέτρηση της λιπώδους διήθησης στο ήπαρ μέσω της MRI‑PDFF (Proton Density Fat Fraction, Κλάσμα Λίπους βάσει Πυκνότητας Πρωτονίων).

Η PDFF θεωρείται ο ‚χρυσός κανόνας‘ για την ποσοτικοποίηση του ηπατικού λίπους, κατηγοριοποιώντας την ηπατική στεάτωση σε στάδια ανάλογα με τον δείκτη.

• Οι τιμές για ένα υγιές ήπαρ είναι συνήθως κάτω από 5%.

• Τιμές που κυμαίνονται από 5% έως άνω του 30% υποδεικνύουν λιπώδη νόσο του ήπατος και την αντίστοιχη βαρύτητα της νόσου.

Νεότερες μέθοδοι όπως η βιοηλεκτρική εμπέδηση (BIA- Bioelectrical Impedance Analysis) και ο υπέρηχος δείχνουν υποσχόμενα αποτελέσματα ως πιο προσιτές λύσεις. Η BIA εκτιμά μη επεμβατικά τη σύσταση του σώματος: ποσοστό λίπους, μυϊκή μάζα, υγρά και οστική μάζα.

Φίλες και φίλοι, υπενθυμίζω ότι τα γραπτά μου έχουν καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα. Για οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας αντιμετωπίζετε, απευθυνθείτε στον θεράποντα ιατρό σας.

Γιάννης Αρβανιτάκης

ΠΗΓΕΣ

https://www.lzg.nrw.de/ges_bericht/factsheets/chronische_erkrankungen/adipositas/index.html 

Visceral and ectopic fat, atherosclerosis, and cardiometabolic disease: a position statement

https://www.ahajournals.org/doi/abs/10.1161/atvbaha.114.303035