ΟΚΤΩ ΕΜΒΟΛΙΑ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΟ ΚΙΝΔΥΝΟ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΑΝΟΙΑΣ

Όλο και περισσότερες έρευνες αποκαλύπτουν την ευεργετική επίδραση που θα μπορούσαν να έχουν τα τακτικά εμβόλια ρουτίνας στην πιθανότητα εμφάνισης παθήσεων όπως η άνοια.

Με μια ματιά:

- Πολλαπλές μεγάλες μελέτες έχουν δείξει ότι τα εμβόλια ρουτίνας ενηλίκων συνδέονται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, από 25% έως 40%.

- Τα ισχυρότερα δεδομένα υπάρχουν για τα εμβόλια κατά του έρπητα ζωστήρα, της γρίπης, του RSV (αναπνευστικού συγκυτιακού ιού), του πνευμονιόκοκκου, καθώς και για τα εμβόλια που παρέχουν προστασία από διφθερίτιδα, τέτανο και κοκκύτη (DTP).

Δημιουργήθηκε με τη βοήθεια ΤΝ, βάσει των δικών μου οδηγιών 

- Οι ερευνητές πιστεύουν ότι ο εμβολιασμός μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας προλαμβάνοντας λοιμώξεις που προκαλούν φλεγμονή στον εγκέφαλο, αν και ορισμένα στοιχεία δείχνουν και μια πιο γενική ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος.

Περισσότεροι από 57 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με άνοια και, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, καταγράφονται 10 εκατομμύρια νέα περιστατικά κάθε χρόνο. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, από μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες έχει παρατηρηθεί ότι οι εμβολιασμοί μπορούν να δράσουν προστατευτικά έναντι της άνοιας. Το φαινόμενο αυτό διαπιστώθηκε σε πολλαπλά εμβόλια, σε πολλές χώρες και σε εκατομμύρια ανθρώπους.

Πώς συνδέονται οι λοιμώξεις με την άνοια;

Η άνοια δεν είναι μία μεμονωμένη νόσος, αλλά ένας όρος για ένα σύνολο συμπτωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας μνήμης και της γνωστικής ικανότητας. Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η πιο συχνή αιτία, αντιπροσωπεύοντας το 60-70% των περιστατικών.

Αρκετοί ιοί, όπως ο ιός του απλού έρπητα τύπου 1 (HSV-1), ο ιός της ανεμοβλογιάς/έρπητα ζωστήρα (VZV) και ο SARS-CoV-2 (COVID-19), έχουν συνδεθεί με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Οι ιογενείς λοιμώξεις μπορούν να πυροδοτήσουν μακροχρόνια φλεγμονή στο σώμα, η οποία επεκτείνεται στον εγκέφαλο. Αυτή η φλεγμονή βλάπτει την επικοινωνία μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων, οδηγώντας σταδιακά σε γνωστική διαταραχή.

Τα 8 εμβόλια που προσφέρουν προστατευτική δράση

1. Έρπητας Ζωστήρας

Το εμβόλιο του έρπητα ζωστήρα διαθέτει τα πιο επιβεβαιωμένα επιστημονικά δεδομένα.

• Μελέτη του 2024 στο Nature Medicine διαπίστωσε ότι το ανασυνδυασμένο εμβόλιο Shingrix (που γίνεται σε δύο δόσεις) συσχετίστηκε με σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας σε σύγκριση με το παλαιότερο ζωντανό εμβόλιο Zostavax.

• Το Shingrix περιέχει το ανοσοενισχυτικό AS01, το οποίο ενισχύει την ανοσολογική απόκριση.

Επακόλουθη μελέτη στο NPJ (Nature Partner Journals) Vaccines (2025) σε περισσότερους από 436.000 ανθρώπους διαπίστωσε μείωση 18% στις διαγνώσεις άνοιας σε διάστημα 18 μηνών.

2. RSV (Αναπνευστικός Συγκυτιακός Ιός)

Αν και νέα προσθήκη στους εμβολιασμούς ενηλίκων, το εμβόλιο RSV συνδέεται ήδη με προστασία από την άνοια.

• Μελέτη του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης στο NPJ Vaccines διαπίστωσε μείωση 29% στον κίνδυνο άνοιας σε όσους έλαβαν το εμβόλιο Arexvy.

• Το Arexvy περιέχει το ίδιο ανοσοενισχυτικό (AS01) με το Shingrix, γεγονός που ώθησε τους ερευνητές να υποθέσουν ότι το ίδιο το ενισχυτικό ενδέχεται να παίζει άμεσο ρόλο στη μείωση του κινδύνου.

3. Γρίπη

Ο εμβολιασμός κατά της γρίπης είναι ο πιο εκτεταμένα μελετημένος σε σχέση με την άνοια.

• Μελέτη του 2022 στο Journal of Alzheimer's Disease σε σχεδόν 2 εκατομμύρια άτομα (65+ ετών) έδειξε 40% λιγότερες πιθανότητες εμφάνισης Αλτσχάιμερ σε όσους εμβολιάστηκαν.

• Τον Απρίλιο του 2026, νέα ευρήματα στο Neurology έδειξαν ότι το εμβόλιο γρίπης υψηλής δόσης (με τετραπλάσιο αντιγόνο) συνδέθηκε με μείωση κινδύνου κατά 55%.

4. DTP (Διφθερίτιδα, Τέτανος και Κοκκύτης)

• Μελέτη του 2023 στο Journal of Alzheimer's Disease διαπίστωσε ότι ενήλικες 65+ ετών που έλαβαν εμβόλιο Tdap ή Td είχαν 30% λιγότερες πιθανότητες εμφάνισης Αλτσχάιμερ σε περίοδο 8 ετών.

• Μετα-ανάλυση στο Frontiers in Immunology (2022) έδειξε μείωση 31%, ενώ μεταγενέστερη μετα-ανάλυση στο Age and Ageing (2025) σε 104 εκατομμύρια συμμετέχοντες επιβεβαίωσε μείωση 33%.

5. Πνευμονιόκοκκος

• Η μελέτη του 2023 κατέγραψε μείωση 27% του κινδύνου Αλτσχάιμερ σε εμβολιασμένους ενήλικες.

• Η μετα-ανάλυση του 2025 στο Age and Ageing (21 μελέτες, 104 εκατομμύρια συμμετέχοντες) επιβεβαίωσε επίσης τη θετική αυτή συσχέτιση.

6. Ηπατίτιδα Α

• Μετα-ανάλυση στο Frontiers in Immunology υπέδειξε 22% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.

• Συστηματική ανασκόπηση του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ (Ιανουάριος 2025) σε 130 εκατομμύρια ανθρώπους έδειξε ότι τα

• εμβόλια Ηπατίτιδας Α, τυφοειδούς πυρετού και ο συνδυασμός τους συσχετίστηκαν όλα με μειωμένο κίνδυνο.

• Πληθυσμιακή μελέτη στην Ουαλία (Wilkinson et al., Journal of Epidemiology and Community Health) διαπίστωσε ότι η ταυτόχρονη χορήγηση εμβολίων τυφοειδούς και ηπατίτιδας Α προσέφερε μεγαλύτερη μείωση κινδύνου από ό,τι το καθένα μεμονωμένα.

Σημειωτέον ότι αυτός ο συνδυασμός χορηγείται συνήθως σε άτομα που ταξιδεύουν σε χώρες όπου διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο μόλυνσης από τύφο, αλλά το εμβόλιο εναντίον της ηπατίτιδας Α είναι πλέον ρουτίνα από την ηλικία των 12 μηνών. Με άλλα λόγια το εμβόλιο τυφοειδούς δεν είναι ρουτίνα.

7. Ηπατίτιδα Β

• Η μετα-ανάλυση στο Frontiers in Immunology έδειξε 18% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.

• Το συνδυασμένο εμβόλιο Ηπατίτιδας Α & Β έδειξε μεγαλύτερη προστασία από τα μεμονωμένα εμβόλια.

8. Τυφοειδής Πυρετός

• Ο εμβολιασμός κατά του τυφοειδούς πυρετού συνδέθηκε με μείωση κινδύνου κατά 20% (Frontiers in Immunology & Κέιμπριτζ).

• Στη μελέτη της Ουαλίας σε 500.000 άτομα, αναλύθηκαν 744 συνταγογραφούμενα φάρμακα: μόνο 4 συσχετίστηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, και ήταν όλα εμβόλια.

Γιατί τα εμβόλια προστατεύουν τον εγκέφαλο;

Από τους ερευνητές εξετάζονται τρεις βασικές και συμπληρωματικές θεωρίες:

1. Πρόληψη λοιμώξεων και συστημικής νευροφλεγμονής: Παθογόνα όπως ο ιός της γρίπης, ο πνευμονιόκοκκος και ο ιός της ανεμοβλογιάς-έρπητα ζωστήρα μπορούν να διεισδύσουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα ή να προκαλέσουν φλεγμονή σε αυτό, πυροδοτώντας την εναπόθεση αμυλοειδών πλακών και τη νευροεκφύλιση. Τα εμβόλια εμποδίζουν τις λοιμώξεις που προκαλούν καταστροφική φλεγμονή στον εγκέφαλο.

- Μελέτη στην Κορέα (Alzheimer's Research & Therapy, 2024) και στην Ιταλία (JPAD, The Journal of Prevention of Alzheimer's Disease 2025) έδειξαν ότι οι λοιμώξεις από έρπητα αυξάνουν τον κίνδυνο άνοιας κατά 13%.

- Μελέτη του Imperial College London (Nature Medicine, 2025) διαπίστωσε ότι η νόσηση με COVID-19 αύξησε βιοδείκτες αμυλοειδούς στον εγκέφαλο, ισοδυναμώντας με 4 χρόνια γήρανσης.

2. Μη ειδική ενίσχυση του ανοσοποιητικού: Εμβόλια ή ανοσοενισχυτικά (όπως το AS01) ενδέχεται να ενεργοποιούν τα μακροφάγα και την παραγωγή ιντερφερόνης-γ, βοηθώντας το σώμα να καθαρίζει τις εναποθέσεις αμυλοειδών πλακών.

3. Το φαινόμενο του Υγιούς Εμβολιαζόμενου (Healthy Vaccinee Effect): Άτομα που εμβολιάζονται τακτικά τείνουν να φροντίζουν συνολικά περισσότερο την υγεία τους. Αν και αποτελεί σημαντική επιφύλαξη, οι περισσότερες μελέτες διαπιστώνουν ότι η προστατευτική συσχέτιση παραμάνει ακόμα και όταν ελέγχονται παράγοντες όπως το εισόδημα και τα συνοδά νοσήματα.    

Γιάννης Αρβανιτάκης 

ΠΗΓΕΣ - References 

Taquet, M., Dercon, Q., Todd, J. A., et al. (2024) - The recombinant shingles vaccine is associated with lower risk of dementia. Journal: Nature Medicine, 30, 2777–2781.

• Eyting, M., Xie, M., Michalik, F., et al. (2025) - A natural experiment on the effect of herpes zoster vaccination on dementia. Journal: Nature, 641, 438–446.

  Oxford NPJ Vaccines Study / Arexvy RSV Analysis (2025) - Observed a 29% reduction in dementia risk over 18 months for adults receiving the RSV vaccine (Arexvy).

  Bukhbinder, A., Ling, Y., Hasan, O., et al. (2022) - Risk of Alzheimer's disease following influenza vaccination: a claims-based cohort study using propensity score matching. Journal: Journal of Alzheimer's Disease, 88(3), 1061–1074.

  Neurology Follow-Up Study (2026) - Demonstrated that high-dose flu vaccines (containing 4x the antigen) were associated with up to a 55% lower risk of dementia compared to non-vaccinated cohorts.

  Harris, K., Ling, Y., Bukhbinder, A. S., et al. (2023) - The impact of routine vaccinations on Alzheimer's disease risk in persons 65 years and older: a claims-based cohort study using propensity score matching. Journal of Alzheimer's Disease, 95(2), 703–718.

  Global Meta-Analyses on Routine Vaccines (2022–2025) - Frontiers in Immunology (2022) meta-analysis pooling 1.8 million people found a 31% overall dementia risk reduction associated with Tdap vaccination.

  Age and Ageing (2025) pooled meta-analysis covering over 100 million participants confirmed a 33% reduction for DTP vaccines and a significant protective effect for pneumococcal vaccination.

  University of Cambridge Systematic Review (2025) - Scope: Analyzed health records across 14 studies covering ~130 million people. Finding: Confirmed statistically significant associations between lower dementia incidence and individual vaccinations against Hepatitis A, Hepatitis B, and Typhoid.

  Wilkinson et al. / Welsh Population Study - Journal: Journal of Epidemiology and Community Health. Finding: Showed that receiving combination vaccines (e.g., combined Hepatitis A + Typhoid jabs) yielded an even greater additive reduction in dementia risk compared to single vaccines.