ΝΑΜΙΜΠΙΑ, ΕΡΗΜΟΣ ΝΑΜΙΜΠ...η έρημος ζει...και κινείται...

Φίλες και φίλοι,

σημερα θα σας ξεναγήσω για λίγο, στη μακρινή Ναμίμπια και συγκεκριμένα στην έρημο Ναμίμπ, την οποία είχαμε την ευκαιρία να επισκεφθούμε το 2003. Είκοσι χρόνια νεότεροι τότε, ακμαίοι ακόμη, γυμνασμένοι και με συγκριτικά διαφορετικές αντοχές... Ακούραστοι, διασχίζαμε την έρημο και ανεβοκατεβαίναμε τους αμμόλοφους,

κάνοντας στάσεις στα εκπληκτικά εθνικά πάρκα και αξιοθέατα. Αξέχαστες εμπειρίες και εντυπώσεις.

Δεν γνωρίζω κατά πόσον έχουν αλλάξει στις μέρες μας οι πόλεις της Ναμίμπια..., σίγουρα όμως η έρημος παραμένει ίδια...

Ανεβαίνοντας τον αμμολοφο 45.

Μέσα στην παράκτια έρημο της Ναμίμπια βρίσκονται οι μεγαλύτεροι αμμόλοφοι (αμμοθίνες) στον κόσμο. Προσελκύουν κάθε χρόνο έναν τεράστιο αριθμό ταξιδιωτών, πολλοί εκ των οποίων έρχονται μόνο και μόνο για να σκαρφαλώσουν στην άμμο και να απολαύσουν τη συναρπαστική θέα.

Δεν γνωρίζω παιδιά που φθάνουν οι γνώσεις σας γύρω από την έρημο Namib και τους αμμολόφους της γι’ αυτό αας παραθέτω μερικές βασικές πληροφορίες:

Με κατ’ εκτίμηση, 55 εκατομμύρια χρόνια στην πλάτη της (κάπου αλλού διάβασα 80) η έρημος Namib (Namib Desert) είναι η αρχαιότερη του κόσμου. Η οικοπεριοχή της ερήμου Namib εκτείνεται κατά μήκος της παράκτιας πεδιάδας της δυτικής Ναμίμπια, από τον
ποταμό Uniab στα βόρεια μέχρι την πόλη Luderitz στο νότο. Στην ενδοχώρα απλώνεται από την ακτογραμμή του Ατλαντικού σε απόσταση μεταξύ 80 και 200 ​​χιλιομέτρων.

Πάντως η έρημος ξεκινά ανατολικά από την Αγκόλα και ξεδιπλώνεται κατά μήκος των ακτών της νοτιοδυτικής Αφρικής, πάνω από 2.000 χιλιόμετρα νοτίως, μέχρι τη Νότια Αφρική.

Η έρημος της Ναμίμπ, μια από τις πιο απομονωμένες έρημους στον κόσμο, είναι εντελώς απαλλαγμένη από επιφανειακά νερά, αλλά
διχοτομημένη από πολλές ξηρές κοίτες ποταμών. Ορισμένες περιοχές έχουν διατηρήσει την ίδια ακαλλιέργητη μορφολογία για εκατομμύρια χρόνια.

Η πρώτη μας διανυκτέρευση μέσα στο πουθενά!

Η περιοχή Sossusvlei, στο νότιο τμήμα της ερήμου Namib, είναι μια λεκάνη από αλάτι και πηλό που περιβάλλεται από εντυπωσιακούς αμμόλοφους. Στη γλώσσα Νάμα, το „sossus“ μεταφράζεται ως αδιέξοδο ή τόπος χωρίς επιστροφή, ενώ στα Αφρικάανς η λέξη „vlei“ αναφέρεται σε μια ρηχή λίμνη ή έλος. Η άμμος του Sossusvlei είναι περίπου πέντε εκατομμυρίων ετών.

Οι αμμόλοφοι στην περιοχή Sossusvlei είναι γνωστοί ως „αστρικοί
αμμόλοφοι“ αλλά και ως σταυρικοί (σταυροειδείς) ή πυραμιδικοί λόγω του σχήματος που παίρνουν όταν ο άνεμος φυσά απ‘ όλες τις κατευθύνσεις. Τα ύψη τους φθάνουν μέχρι τα 300 μέτρα.

Αν ταξιδέψετε κάποτε στη Ναμίμπια, το Sossusvlei πρέπει βρίσκεται οπωσδήποτε στον κατάλογο των «ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΘΩ».

Η άμμος της περιοχής έχει το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα που οφείλεται στο στρώμα οξειδίου του σιδήρου που την επικαλύπτει. Η χροιά της άμμου αλλάζει σε όλη την έρημο. Πιο κοντά στη θάλασσα, στα δυτικά η άμμος φαίνεται πιο λευκή, ενώ κινούμενη προς την ενδοχώρα αποκτά ροζέ χρώμα.

Αν κάποτε βρεθείτε στην έρημο Ναμίμπ, να θυμάστε ότι η υφή της άμμου είναι εξαιρετικά ψιλή και εισχωρεί παντού! Όταν φυσά άνεμος, να καλύπτετε δεόντως ό,τι ευαίσθητα αντικείμενα διαθέτετε, όπως π.χ. κάμερες, κινητά!

Φως και σκιά στις αμμοθίνες. Κάθε στιγμή διαφορετική.

Η έρημος είναι επίσης γνωστή για την παρουσία της ακτής των Σκελετών (Skeleton Coast), η οποία φημίζεται για τα σκελετικά υπολείμματα των ναυαγίων που έπεσαν στα βράχια, παρέχοντας μια μοναδική θέα για τους επισκέπτες. Αρχικά είχε πάρει το όνομά της από τα οστά των φαλαινών καθώς κι αυτών από τις φώκιες, που
κατέληγαν στην ακτή από τα φαλαινοθηρικά! Να μη ξεχνάμε όμως φίλες και φίλοι τους ναυαγούς που κατάφερναν να φθάσουν στην ακτή αλλά ήταν καταδικασμένοι εκ των προτέρων ν’ αφήσουν τα κοκκαλάκια τους στην έρημο!

Εκτός των αμμολόφων, εντός της άνυδρης αυτής ζώνης υπάρχουν πολλά μικροπεριβάλλοντα, όπως, βραχώδεις ορεινές περιοχές,
πεδιάδες από χαλίκια, αιωνόβιοι υγρότοποι εκβολών ποταμών, παραποτάμια δάση, παράκτιες λεκάνες, λιμνοθάλασσες και απομονωμένες πηγές.

Η έρημος είναι ζωντανή...

Παρά τις ακραίες συνθήκες που επικρατούν, είναι μια περιοχή με μοναδική ομορφιά και πλούσια βιοποικιλότητα,. Η έρημος της Ναμίμπ είναι επίσης σπίτι για πολλά ζώα και φυτά που έχουν προσαρμοστεί στις αντίξοες συνθήκες επιβίωσης. Οι άνυδρες συνθήκες πιθανότατα ξεκίνησαν με την ηπειρωτική διάσπαση της Δυτικής Γκοντβάνα πριν από 130 έως 145 εκατομμύρια χρόνια, όταν αυτή η περιοχή μετατοπίστηκε στη σημερινή της θέση κατά μήκος του Τροπικού του Αιγόκερου. Αυτή η μακρά περίοδος ξηρασίας είχε βαθιά επίδραση στη βιοποικιλότητα της περιοχής.

Συμφωνα με τον ξεναγό μας, αυτό το δέντρο στους πρόποδες
του αμμολόφου 45 το συχνότερα φωτογραφούμενο δέντρο της Ναμίμπ. 

Η κύρια πηγή νερού για τη Ναμίμπ είναι οι συχνές πυκνές ομίχλες που σχηματίζονται κατά μήκος της ακτής, παρέχοντας αρκετή υγρασία, απαραίτητη για την επιβίωση των ζώων που κατοικούν στην περιοχή και έχουν προσαρμοστεί στη ζωή με περιορισμένα αποθέματα νερού. Αυτές οι ομίχλες, κατά κάποιον τρόπο, διαμορφώνουν το κυκλοφοριακό σύστημα της ερήμου.

Δεν πρόκειται ν’ απαρριθμήσω όλα τα ζωντανά της ερήμου παιδιά, θα σταθώ όμως σε κάποια είδη που κέντρισαν το ενδιαφέρον μου.

Ίσως τα πιο γνωστά όντα στην περιοχή είναι τα σκαθάρια της ομίχλης. Πολλά από αυτά τα είδη σκαθαριών έχουν εξελιχθεί για να μπορούν να χρησιμοποιούν τις καιρικές συνθήκες της Ναμίμπ προς όφελός τους. Ένα τέτοιο σκαθάρι της ερήμου Namib είναι το σκαθαράκι που στέκεται στο κεφάλι. Αυτό το είδος θα βγει στην κορυφή ενός αμμόλοφου όταν οι συνθήκες είναι ομιχλώδεις και παραδόξως συστρέφεται έτσι ώστε το κεφάλι του να είναι προς τα κάτω και το σώμα του προς τα εμπρός, καταλαμβάνοντας τη μέγιστη επιφάνεια. Καθώς η ομίχλη κατακρημνίζεται πάνω στο σκαθάρι, τρέχει κατά μήκος του σώματός του και καταλήγει στο στόμα του, επιτρέποντάς του να εφυδατωθεί.

Ένας όρυξ ξεδιψά σε μία από τις ελάχιστες πηγές νερού.

Ο όρυξ π.χ. είναι ένα γένος αντιλόπης ιδιαίτερα προσαρμοσμένης στο σκληρό έδαφος της ερήμου και μπορεί να επιβιώσει σ‘ αυτό το άνυδρο περιβάλλον όπου τα περισσότερα ζώα θα χανόταν. Οι όρυγες είναι σε θέση να εξάγουν κάθε σταγόνα υγρασίας από την τροφή
τους κι αν είναι ανάγκη μπορούν να μείνουν χωρίς νερό ακόμη και για μήνες. Για σύγκριση, σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα, το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα που το ανθρώπινο σώμα μπορεί να αντέξει χωρίς νερό καθορίζεται ως 1 εβδομάδα. 

Πολλοί άνθρωποι δεν γνωρίζουν την ύπαρξη των μυστηριωδών λεονταριών της ερήμου Ναμίμπ ή αν γνωρίζουν δεν τα έχουν δει

ποτέ. Το νερό που χρειάζεται ο οργανισμός τους το παίρνουν από τα ζώα που σκοτώνουν για τη διατροφή τους. Οι καλύτερες πιθανότητες να συναντήσετε αυτά τα σπάνια λιοντάρια είναι στο Hoanib Skeleton Coast Camp.

Ένα άλλο εξαιρετικά προσαρμοσμένο στο περιβάλλον ζώο της Ναμίμπια είναι ο μοναδικός και σπάνιος ελέφαντας της ερήμου. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι ένα ζώο που χρειάζεται συνήθως άφθονο νερό ημερησίως μπορεί να επιβιώσει σ‘ αυτό το σκληρό κλίμα μένοντας χωρίς νερό έως και τρεις ημέρες. Αν θέλετε να δείτε αυτούς τους φανταστικούς ελέφαντες, σας προτείνω να κάνετε κράτηση στο πολυτελές

Μητέρα της φυλής Χερέρο με το παιδάκι της.

Mowani Mountain Camp... εγκαίρως.

Αρκετά άλλα μεγάλα είδη ζώων, όπως ​​ρινόκεροι (αν επισκεφθείτε τοDamaraland Camp θα μπορούσατε ίσως να πετύχετε μαύρους ρινόκερους), καμηλοπαρδάλεις και ιπποπόταμοι έχουν εξαφανιστεί τοπικά, λόγω της εξόντωσής τους από ντόπιους αποίκους που τα σκότωναν καθώς έστηναν στρατόπεδο κατά μήκος του ποταμού Orange. Θα βρείτε όμως ιπποπόταμους στους ποταμούς των περιοχών Kavango και Caprivi στα βορειοανατολικά της χώρας.

Οι καμηλοπαρδάλεις είναι καλά προσαρμοσμένες στη ζωή της ερήμου, με την ικανότητα να κλείνουν τα ρουθούνια τους για να κρατούν έξω την άμμο και τη σκόνη και να μένουν για πολλές
εβδομάδες χωρίς νερό αν το απαιτήσουν οι συνθήκες. Θα τις συναντήσετε στο Εθνικό Πάρκο Etosha, καθώς και στα ιδιωτικά καταφύγια Damaraland και Kaokoland.

Λίγο πριν από την είσοδο στο Εθνικό Πάρκο Εtosha.

Όσο για ζέβρες, υπάρχουν δύο είδη στη Ναμίμπια, η ζέβρα του βουνού (Equus zebra) ή ζέβρα του Hartmann και η ζέβρα του κάμπου (Equus quagga) ή του Burchell. Ζέβρες θα βρείτε σχεδόν παντού στη Ναμίμπια. Ειδικά στο προαναφερθέν Εθνικό Πάρκο Etosha μπορείτε να παρατηρήσετε μεγάλα κοπάδια από ζέβρες της πεδιάδας, ενώ την ορεινή ζέβρα, που νιώθει πιο άνετα σε υψόμετρα έως και 2000 μέτρα, θα τη συναντήσετε κυρίως στο πάρκο Namib Naukluft.

Ο μεγαλύτερος πληθυσμός άγριας ζωής βρίσκεται σε εμποροποιημένες γεωργικές εκτάσεις καθώς επίσης σε κρατικά και ιδιωτικά φυσικά καταφύγια. Οι περιοχές βόρεια του Εθνικού Πάρκου
Etosha - με εξαίρεση τη Λωρίδα Caprivi - λόγω της της υψηλής επισκεψιμότητας παρουσιάζουν χαμηλό πληθυσμό άγριας ζωής.

Λίγοι δρόμοι της Ναμίμπιας ειναι ασφαλτοστρωμένοι!

Από τα περίπου 70 είδη ερπετών της οικοπεριοχής Ναμίμπ, εκ των οποίων αρκετά είναι ενδημικά, θα αναφέρω, τη σαύρα με σφηνοειδές ρύγχος (Meroles cuneirostris), τη μικρολεπιδωτή σαύρα άμμου (M. micropholidotus), τη σαύρα που γαβγίζει (Ptenopus kochi) και τη σαύρα της ημέρας (Rhoptropus bradfieldi), μόνο και μόνο λόγω της ασυνήθιστης συμπεριφοράς τους να βουτούν στην άμμο όταν απειλούνται.

Κάτω: Ενδιαφέρουσα επίσης είναι μια μικρή αρσενική σαύρα Namib Rock Agama (Agama planiceps) που της αρέσει να επιδεικνύει το φωτεινό μπλε σώμα της και το φλογερό πορτοκαλοκόκκινο κεφαλάκι της! Όταν πλησιάζει ο κίνδυνος, υιοθετούν την τακτική «το παίζω νεκρός» ώστε να ξεγελούν τα αρπακτικά.

Από τα τρωκτικά, ενδιαφέρον παρουσιάζει ο χρυσός τυφλοπόντικας
του Γκραντ (Eremitalpa granti VU), ο οποίος είναι τόσο καλά προσαρμοσμένος στην έρημο, με την ικανότητα, ας μου επιτραπεί ο όρος, να κολυμπάει μέσα στη χαλαρή, ξηρή άμμο των αμμολόφων Namib.

Η έρημος δεν έχει να επιδείξει μεγάλη βιοποικιλότητα πτηνών. Μόνο 180 είδη έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα. Το πιο σημαντικό εξ αυτών είναι η στρουθοκάμηλος (Struthio camelus). Τα περισσότερα πτηνά συγκεντρώνονται κατά μήκος της ακτογραμμής.

Οι κοινωνικοί υφαντές είναι μικρά, ανεπιτήδευτα πουλάκια των οποίων όμως οι φωλιές κάθε άλλο παρά δυσδιάκριτες είναι. Αυτές οι φωλιές, που μοιάζουν με γιγάντιες θημωνιές, είναι χτισμένες σε ποικίλες κατασκευές όπως δέντρα φαρέτρας, αγκάθια, ανεμόμυλους και κυρίως τηλεφωνικούς στύλους. Οι φωλιές κατασκευάζονται με συλλογική προσπάθεια, με κάθε πουλί να συνεισφέρει γρασίδι και άχυρο για να δημιουργήσει μια τεράστια, περίπλοκα υφασμένη δομή. Είναι ενδημικά στην έρημο Καλαχάρι, τμήμα της οποίας καταλαμβάνει ένα τρίτον της ανατολικής Ναμίμπιας.

Από τις 20 Ιουνίου 2013, η αμμοθάλασσα Ναμίμπ (Namib Sea) ανακηρύχθηκε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO λόγω του εξαιρετικά ερημικού τοπίου, της πλούσιας χλωρίδας και πανίδας με τη μεγάλη ενδημική ποικιλότητα και γεωλογικές διεργασίες.

Είναι το δεύτερο μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της χώρας μετά το Twyfelfontein (από το 2007), μια περιοχή γεμάτη βραχογραφήματα, από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις της Αφρικής.

Σας παραθέτω μερικές φωτογραφίες βραχογραφημάτων από τη συλλογή μου.

Ο ύψους 325 μέχρι 380 μέτρων αμμόλοφος „Big Daddy“, προσελκύει χιλιάδες ορειβάτες, αλλά ο ψηλότερος στον κόσμο είναι ο αμμόλοφος 7, ύψους 383 μέτρων.

Ένα περίεργο φαινόμενο της ερήμου Namib είναι κάποιοι άγονοι
κύκλοι διάσπαρτοι στο έδαφος που εμφανίζονται από απότομες αλλαγές στα πρώτυπα της βλάστησης. Αυτοί οι κύκλοι, γνωστοί ως “δαχτυλίδια νεράιδων“ είναι καλύτερα ορατοί από τον αέρα. Για αιώνες, η προέλευση αυτών των κύκλων έχει προκαλέσει ενδιαφέρον και εικασίες στους ερευνητές. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι τερμίτες της άμμου, που μασουλούν το δρόμο τους μέσα από τα χόρτα μέχρι να φτάσουν σε κάποιο είδος φραγμού, ίσως σε μια ανταγωνιστική αποικία, αλλά και τα φυτά που ανταγωνίζονται μεταξύ τους για νερό δημιουργούν αυτούς τους άγονους κύκλους.

Δεν είναι μόνο οι εντυπωσιακοί αμμόλοφοι που προσελκύουν επισκέπτες, αλλά και οι σπάνιες, εξαιρετικά απρόβλεπτες βροχοπτώσεις, όταν ο ποταμός Tsauchab ρέει στη λεκάνη και πολύς κόσμος ταξιδεύει στη Ναμίμπια για να βιώσει τη μετατροπή του χώρου σε λίμνη. Σημειωτέον ότι υπάρχει εξαιρετική διακύμανση στις βροχοπτώσεις μεταξύ ετών, η μεγαλύτερη της οποίας παρατηρείται στις πιο ξηρές περιοχές της ερήμου.

Από το βασίλειο των φυτών θα περιοριστώ μόνο στο Welwitschia Mirabilis, ένα φυτό ενδημικό της ερήμου Namib και της νότιας

Αγκόλας. Η ονομασία του οφείλεται στον Friedrich Martin Josef Welwitsch (1806 - 1872), Αυστριακό εξερευνητή και βοτανολόγο, ο οποίος ήταν ο πρώτος Ευρωπαίος που περιέγραψε/ανακάλυψε το φυτό το 1859 στην Αγκόλα. Εννοείται πως οι ντόπιοι είχαν δώσει τις δικές του ονομασίες στο φυτό! Οι Herero π.χ. το λένε onyanga (κρεμμύδι της ερήμου) και στα Afrikaans χρησιμοποιούν την πολύ πετυχημένη λέξη Tweeblaarkanniedood (δύο φύλλα που δεν μπορούν να πεθάνουν)! Ο λόγος: Η μεγάλη του ανθεκτικότητά και το γεγονός ότι το φυτό έχει μόνο ένα ζεύγος φύλλων. Αυτά τα δύο φύλλα μεγαλώνουν συνεχώς αλλά αργά, δημιουργώντας την εντύπωση ότι διαθέτει πολλά φύλλα ή ενός σωρού φύλλων, καθώς τα φύλλα, εν καιρώ, σχίζονται και καταστρέφονται ποικιλοτρόπως. Όπως π.χ. με τους ανέμους, τις οπλές των ζώων... καθώς και τα πατούμενα μερικών „προσεκτικών“ τουριστών!

Κοπάδι ζεβρών του κάμπου.

Σημειωτέον πάντως, ότι κατ‘ εκτίμηση, περίπου ένα 5% των welwitschia διαθέτουν 2 ζεύγη φύλλων. Εν τούτοις, οι ειδικοί πιστεύουν ότι πρόκειται για ένα διαφορετικό είδος welwitschia.

Το welwitschia δεν μεγαλώνει κοντά στις ακτές, αλλά πάντα σε αρκετή απόσταση από αυτές, με τον πυκνότερο πληθυσμό να παρατηρείται σε απόσταση 50 έως 60 χλμ. από τον Ατλαντικό. Είναι ένα πραγματικό φυτό της ερήμου που χρειάζεται λίγο νερό.

Τα welwitschia, εκτός από ένα ευρέως διακλαδισμένο επιφανειακό δίκτυο ριζών με διάμετρο έως και 30 μέτρων, διαθέτουν μια βαθιά ρίζα που μπορεί να φτάσει μέχρι τα υπόγεια ύδατα εάν αυτά δεν είναι βαθύτερα από 3 μέτρα. Το νερό παρέχεται από τη δροσιά την οποία αποθηκεύουν τα καταλλήλως διατεταγμένα φύλλα του φυτού.

Είδος αντιλόπης – Springbock (Antidorcas marsupialis hofmeyri)

Η ηλικία ορισμένων δειγμάτων του φυτού εκτιμάται ότι είναι μεταξύ1000 και 1500 ετών. Υπολογίζεται ότι τα γηραιότερα welwitschia είναι περίπου 2.500 ετών (White 1983, Armstrong 1990, Lovegrove 1993).

Το φυτό μαζί με δύο όρυγες και έναν θαλασσαετό στολίζουν το εθνόσημο της Ναμίμπια.

Παρακάτω παραθέτω μερικές συμπληρωματικές φωτογραφίες από το αρχείο μας. Όλες οι λήψεις έχουν γίνει με συμβατικό φίλμ και κάμερα, εξ ου και η χαμηλότερη ανάλυση. 

Παιδιά, αν έχετε φθάσει μέχρι εδώ...αρκετά σας κούρασα! Μη με κατηγορήσετε σας παρακαλώ για τη χρήση του τελικού „ν“...πως να το κάνουμε, προσθέτει περισσότερη μουσικότητα στη γλώσσα μας!

Γιάννης Αρβανιτάκης

Ηλιοβασίλεμα στο Σοσουσφλάι.

 

Εκτός από τις προσωπικές μας σημειώσεις...άλλες ΠΗΓΕΣ

https://www.southerndestinations.com/namibias-incredible-desert-adapted-animals/

https://www.worldwildlife.org/ecoregions/at1315 https://www.conservationinstitute.org/namib-desert/

https://www.info-namibia.com/de/aktivitaeten-und-sehenswuerdigkeiten/swakopmund-umgebung/welwitschia-mirabilis 

https://www.conservationinstitute.org/namib-desert/

Αχανείς εκτάσεις...όσο παίρνει το μάτι.

Στους πρόποδες του αμμολόφου 45 προτού αρχίσουμε την ανάβαση.

Συνδυασμός χρωμάτων με το πινέλο της φύσης..άλλο να το ζεις κι άλλο να το φωτογραφίζεις!

Το δεύτερο κατάλυμα μας μέσα στην έρημο.

Τσακάλι με μαύρη πλάτη (Lupulella mesomelas).

                                         Καμηλοπάρδαλη μέσα στις ακακίες. Αγαπημένη της τροφή.

Άγονος κύκλος (αυτή η φωτογραφία είναι δανεική από το διαδίκτυο).

RAPA NUI, ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ – “MOAI”, οι αινιγματικές φυσιογνωμίες, αγάλματα μυστηρίου.

του Γιάννη Αρβανιτάκη

Το ημερολόγιο έγραφε 18 Ιανουαρίου 2012 όταν, μετά από μια πενθήμερη θαλασσοπορεία, πατούσαμε το πόδι μας στη Νήσο του Πάσχα όπου τα τεράστια αινιγματικά αγαλματα με τα μελαγχολικά βλέμματα στραμμένα προς τον ουρανό, γεμάτα προσμονή, αναμένουν κάτι να συμβεί. Άλλο ένα κομμάτι της νεανικής μου φαντασίας, γινόταν πραγματικότητα.

Το Νησί του Πάσχα βρέχεται κι ανεμοδέρνεται στον Νότιο Ειρηνικό, μεταξύ της Χιλής και της Ταϊτής. Εμφανίστηκε μετά από μια σειρά τεράστιων ηφαιστειακών εκρήξεων και είναι ένα

Ahu Tongariki

από τα πιο απομονωμένα νησιά στον κόσμο.

Το νησί βαφτίστηκε Paaseiland, ήτοι Νήσος του Πάσχα, από τον Ολλανδό ναύαρχο Jacob Roggeveen προς τιμήν της ημέρας της άφιξής του το 1722. Οι κάτοικοι του νησιού του Πάσχα αυτοαποκαλούνταν Ράπα Νούι (Rapa Nui), όπως και το όνομα της νήσου στη γλώσσα τους, που σημαίνει μεγάλο νησί. Το νησί αναφέρεται επίσης ως Te Pito o Te Henua (ο ομφαλός του κόσμου).

Πιστεύεται ότι οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού ήταν θαλασσοπόροι που έφυγαν από τα νησιά της Πολυνησίας, πολύ πιθανόν από τις Μαρκέζας  (Marquesas) και ταξίδεψαν με μεγάλα κανό διπλού κύτους, μεταξύ 400 με 800 μ.Χ.  

Κατά την αντίληψη του Νορβηγού εξερευνητή, αρχαιολόγου, ανθρωπολόγου, εθνολόγου και περιβαλλοντικού ακτιβιστή Thor Heyerdahl (1914-2002, γνωστού από την αποστολή Kon-Tiki το 1947), το νησί του Πάσχα εποικήθηκε σταδιακά, σε μια περίοδο ετών από τουλάχιστον

Παραλία Anakena - Ahu Nau Nau

δύο διαφορετικούς πολιτισμούς. Ο ένας από την Πολυνησία και ο άλλος από τη Νότια Αμερική, πιθανώς το Περού. Οι σύγχρονοι αρχαιολόγοι όμως δεν συμφωνούν με τις θεωρίες του Θορ Χέιερνταλ, λέγοντας ότι απορρίπτει τους θρύλους του Νησιού του Πάσχα που μιλούν για καταγωγή από τη Δύση.

Υπάρχει και μία τρίτη εκδοχή, πολύ τραβηγμένη όμως, κατά την οποία εμπλέκονται Βάσκοι... αλλά δεν θα σας ταλαιπωρήσω μ’ αυτήν.

Τελικά, φίλες και φίλοι, ως συνήθως, ο καθένας χτίζει τα συμπεράσματά του ανάλογα με τα πιστεύω του!😉

Οι θρύλοι μας λένε ότι ο βασιλιάς Hoto Matua αποβιβάστηκε στην Anakena, μια όμορφη παραλία με λευκή άμμο, απ’ όπου ξεκίνησε την κατάληψη/εποίκηση του νησιού. Οι έποικοι άρχισαν να κατασκευάζουν σπίτια φτιαγμένα σε ασυνήθιστο ελλειπτικό σχήμα. Εικάζεται ότι

Πίσω μου το Ahu Ature Huki

αυτό το στυλ κατασκευής ξεκίνησε όταν οι νεοαφιχθέντες ανέτρεπαν τα σκάφη τους για γρήγορη στέγαση.

Παραδοσιακά, οι κάτοικοι του νησιού χωρίζουν εαυτούς σε απογόνους δύο εθνοτικών ομάδων, των "Μακριών Αυτιών" και των "Κοντών Αυτιών". Σύμφωνα με την παράδοση του νησιού, γύρω στο 1680, μετά από μακροχρόνια ειρηνική συνύπαρξη, η εθνότητα των Κοντών Αυτιών, επαναστάτησε εναντίον των Μακριών Αυτιών, καίγοντας πολλούς εξ αυτών στην πυρά.

Το 1550 μ.Χ. ο πληθυσμός του νησιού αριθμούσε 7000 έως 9000 κατοίκους. Μια μεγάλη επιδρομή δουλεμπόρων από το Περού το 1862, ακολουθούμενη από επιδημίες ευλογιάς, μείωσε τον πληθυσμό σε μόλις 111 άτομα μέχρι το 1877. Δυστυχώς, και σίγουρα δεν σας προκαλεί καμία έκπληξη, οι Καθολικοί ιεραπόστολοι προκάλεσαν τη μεγαλύτερη ζημιά στην ιστορία του νησιού σε σύγκριση με τους Περουβιανούς. Ήταν αυτοί που διέλυσαν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της νήσου. Ξύλινα γλυπτά, θρησκευτικά αντικείμενα και το πιο σημαντικό, οι πινακίδες Rongo-Rongo, που περιείχαν ένα αρχείο της χαμένης γλώσσας των Rapa Nui καταστράφηκαν😔

Δεν είναι σαφές γιατί οι κάτοικοι του Πάσχα στράφηκαν στην κατασκευή αγαλμάτων μοάι σε τόσο μαζική κλίμακα. Σύμφωνα με την τελευταία καταμέτρηση στο νησί το 2022, ο αριθμός τους ανέρχεται στα 1.043 αγάλματα. Η εμμονή τους αυτή ήταν σίγουρα μια από τις σημαντικές αιτίες που συνέβαλαν στην πτώση τους, καθώς όλο και περισσότερα από τα δάση χρησιμοποιήθηκαν στη διαδικασία μετακίνησης των γιγάντων μοάι. Με τη συνεχιζόμενη αποψίλωση των δασών, η γη άρχισε να διαβρώνεται, το εναπομείναν προσοδοφόρο έδαφος ξεβράστηκε γρήγορα στη θάλασσα, οι καλλιέργειες άρχισαν να μην αποδίδουν, λιμός,

Rano Raraku, το λατομείο των Mοάι

φαινόμενα κανιβαλισμού. Τα οστά που βρέθηκαν στο νησί υποδεικνύουν εμμέσως αυτή την πρακτική. Λέγεται επίσης, ότι οι νικητές έτρωγαν τους νεκρούς εχθρούς τους για να αποκτήσουν τη δύναμή τους. Η διαφυγή από το νησί δεν ήταν πλέον εφικτή αφού δεν είχαν απομείνει δένδρα για να φτιαχτούν βάρκες.

Εν τούτοις, μια μελέτη αναφέρει ότι η κλιματική αλλαγή ήταν η βασική αιτία της καταστροφής και όχι τα προαναφερθέντα!

Πάντως, όπως και να έχουν τα πράγματα, κάπως έτσι χάθηκε η αγνή φυλή και ο πολιτισμός των Rapa Nui. Ωστόσο, ένα πράγμα που άφησαν πίσω τους ήταν τα μοάι…

Η προσάρτηση από τη Χιλή το 1888 έφερε νέες επιρροές και σήμερα έχουν απομείνει μόνο λίγα άτομα με δεσμούς στον αρχικό πληθυσμό.

Η Κάθυ παρέα με δύο μοάι

Φίλες και φίλοι, η ιστορία του νησιού του Πάσχα είναι μια ιστορία του κόσμου που ζούμε. Ένα νησάκι στολίδι στον απέραντο ωκεανό, πυκνοδασωμένο με ένα είδος γιγάντιων φοινικόδενδρων Paschalococos που έχουν εξαφανιστεί... μια φαινομενικά ατελείωτη
προσφορά πρώτων υλών... τεχνολογικά πλεονεκτήματα... ανάπτυξη του πληθυσμού... εξάντληση πόρων... πόλεμοι μεταξύ των φυλών για επιβίωση... κατάρρευση... Δεν σας φαίνεται κάπως οικείο; Αλλά, το τρομακτικότερο κομμάτι της ιστορίας είναι οι παραλληλισμοί που υπάρχουν μεταξύ της συμπεριφοράς των Rapa Nui απέναντι στο περιβάλλον τους τότε, και της δικής μας σήμερα.😔

Οι Ράπα Νούι τουλάχιστον είχαν ένα ελαφρυντικό...δεν υπήρχε προϊστορία να τους διδάξει ώστε να αποφύγουν τα ίδια λάθη! Εμείς τι δικαιολογία έχουμε;

Κατά μέσον όρο τα μοάι έχουν ύψος 4 μέτρων και βάρος 13 τόνων. Το Te Tokanga, "ο γίγαντας", είναι το μεγαλύτερο άγαλμα μοάι στο νησί του Πάσχα. Το μήκος του φθάνει τα 22 μέτρα και ζυγίζει περίπου 250 τόνους. Αυτές οι τεράστιες πέτρινες προτομές καθώς και τα αγάλματα λαξεύτηκαν από τούφ (ελαφρύς, πορώδης βράχος που σχηματίζεται από ενοποιημένη ηφαιστειακή τέφρα) και τοποθετήθηκαν πάνω σε τελετουργικές πέτρινες εξέδρες τα αχούς.

Με εξαίρεση το Αχού Ακίβι (Ahu Akivi), τα βλέμματα όλων των μοάι είναι στραμμένα προς την ενδοχώρα. Πιστεύεται ότι είχαν τοποθετηθεί έτσι για να παρακολουθούν τα χωριά. Λέγεται ότι είναι, τα ζωντανά πρόσωπα των προγόνων τους (aringa ora ata tepuna).

Τα μισοθαμμένα μοάι στις πλευρές του ηφαιστειακού κώνου του Ράνο Ραράκου (Rano Raraku) ήταν κομμάτια που θα μεταφερόντουσαν στα διάφορα αχού του νησιού. Πολλές από τις προτομές έχουν σώματα που εκτείνονται 6 έως 13 μέτρα κάτω από το έδαφος.

Το γιατί επέλεξαν οι κατασκευαστές το στυλιζαρισμένο σχέδιο του γωνιακού προσώπου και των μακριών σωμάτων σε σχήμα φαλλού είναι ασαφές και παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια του Ράπα Νούι.

Μετά την παρακμή του πολιτισμού των Μοάι, αναπτύχθηκε μια νέα κουλτούρα με τη λατρεία πτηνάνθρωπου στο νησί του Πάσχα (Birdman Cult) Δεν θα εμβαθύνω όμως σ’ αυτήν. Ήδη αρκετά έγραψα.

Αν και γνωρίζουμε ήδη πολλά γύρω από τα αινίγματα της Νήσου του Πάσχα και μερικές από τις πιο περίεργες θεωρίες, όπως εικασίες για τα ΑΤΙΑ (UFO) με τους εξωγήινους, την Ατλαντίδα, την επίσκεψη προϊστορικών Ελλήνων έχουν καταρριφθεί, τα ερωτήματα και οι διαμάχες παραμένουν!

Αν έχετε χρόνο, διαβάστε το άρθρο του μπλόγκερ Σπύρου Μακρή, ¨Το νησί του Πάσχα είναι η φυλακή των Τιτάνων;¨ (σύνδεσμος: https://www.diadrastika.com/2011/12/blog-post_11-39.html) καθώς και την τοποθέτηση του Σαραντάκου, ¨Ο Γιοζέφ, ο Νορς και ο Σι Μαλάκας¨, (σύνδεσμος: http://www.sarantakos.com/language/matakite.html!) Δεν σχολιάζω επ’ αυτών...αναμένω τη δική σας κρίση...😏

Οσες/-οι από εσάς ενδιαφέρεστε για περισσότερες πληροφορίες, στο διαδίκτυο θα βρείτε πολλά άρθρα που ασχολούνται μ’ αυτό το θέμα. Γι’ αυτόν τον λόγο δεν εισέρχομαι σε βαθύτερες λεπτομέρειες.

Αυτό το μοάι έμεινε ατελείωτο!

...και μερικά σκόρπια...

* Το 1935, η Χιλή ανακήρυξε το νησί ως εθνικό πάρκο, για τη διατήρηση χιλιάδων αρχαιολογικών χώρων.

* Το 1966, η Χιλή χορήγησε τη Χιλιανή υπηκοότητα στους Ράπα Νούι.

* Το 1995, η UNESCO ανακήρυξε το νησί του Πάσχα Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

* Σύμφωνα με μία σχετικά πρόσφατη γενετική μελέτη, οι κάτοικοι του νησιού δεν διαθέτουν DNA νοτιοαμερικανικής προέλευσης.

* Σύμφωνα με τις παραδόσεις των ιθαγενών, για τη μεταφορά τους στις εξέδρες, τα αγάλματα δένονταν αμφετερόπλευρα με σκοινιά τα οποία τραβούσαν πέρα- δώθε γύρω στα 180 άτομα και γινόταν καθέτως, με τον παρατηρητή εξ αποστάσεως να έχει την εντύπωση ότι περπατούν. Κάτι που επιβεβαιώθηκε πειραματικά από τους αρχαιολόγους.

* Το 2022, μια πυρκαγιά που αποδίδεται σε εμπρησμό προκάλεσε φθορές σε ορισμένα από τα μοάι. Για πολλά εξ αυτών η ζημιά από τις υψηλές θερμοκρασίες είναι ανεπανόρθωτη, είχε ανακοινώσει η γραμματεία Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Χιλής.

* Το άγγιγμα των μοάι απαγορεύεται αυστηρά, καθώς εξακολουθούν να έχουν μεγάλη θρησκευτική σημασία για τους ντόπιους.

Ahu Nau Nau

* Στο Βρετανικό Μουσείο θα βρείτε εκτεθημένα δύο μοάι, τα οποία αφαιρέθηκαν από το νησί το 1868 από τον καπετάνιο της φρεγάτας Topaze...κι αυτό, κατι μου θυμίζει, κάτι μου θυμίζει... Υπήρξαν μακροχρόνιες απαιτήσεις από τους νησιώτες προς τη Μεγάλη Βρετανία για την επιστροφή του κλεμμένου φίλου τους (Hoa Hakananai'a), όπως βάπτισαν οι ιθαγενείς το μικρότερο εκ των δύο μοάι!

* Να μη κατηγορούμε όμως μόνο τους Βρετανούς...και οι Γάλλοι έχουν μια κλεμμένη προτομή μοάι στο Λούβρο!

* Είναι γνωστό ότι συνολικά 12 Μοάι έχουν αφαιρεθεί (κλαπεί) από το Νησί του Πάσχα και παραμένουν στο εξωτερικό.

* Το μεγαλύτερο ηφαίστειο του νησιού είναι γνωστό ως Rano Kao και το υψηλότερο σημείο

του είναι το όρος Terevaka, το οποίο φτάνει τα 1.969 πόδια (600 μέτρα) πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.

* Ο πολυνησιακός αρουραίος ήταν μια επαρκής πηγή πρωτεΐνης για τα μακρινά ταξίδια των Πολυνήσιων. Αναπόφευκτα λοιπόν, με την άφιξή τους στο νησί και την ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή τους συνετέλεσαν στην εξαφάνιση των φοινίκων, αφού οι καρύδες και σπόροι αποτελούσαν το αγαπημένο τους μενού. Σημειωτέον, αν και ονομάζεται πολυνησιακός αρουραίος, η καταγωγή του είναι από τη Νοτιοανατολική Ασία.

* Τα ισπανικά ομιλούνται γενικά και το νησί έχει αναπτύξει μια οικονομία που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό.

* Σ’ ένα άρθρο μου περί αντιγήρανσης είχα γράψει για τις αντιγηραντικές ιδιότητες του ανοσοκατασταλτικού φαρμάκου ραπαμυκίνη (Sirolimus), ένα προϊόν του στρεπτομύκητα Streptomyces hygroscopicus, που απομονώθηκε στο νησί Rapa Nui, εξ ου και η ονομασία του. https://iarvan-hellas.blogspot.com/2021/11/blog-post.html 

 Γιάννης Αρβανιτάκης

 

ΠΗΓΕΣ, εκτός από τις προσωπικές σημειώσεις:

https://www.britannica.com/place/Easter-Island/People

https://www.kon-tiki.no/expeditions/kon-tiki-expedition/

https://www.britishmuseum.org/about-us/british-museum-story/contested-objects-collection/moai

https://en.wikipedia.org/wiki/Moai

https://imaginarapanui.com/en/te-tokanga-the-biggest-moai-statue-on-easter-island/

https://imaginarapanui.com/en/te-tokanga-the-biggest-moai-statue-on-easter-island/

https://imaginarapanui.com/en/easter-island-sightseeing/easter-island-beaches/anakena/

Ahu Nau Nau

Ahu Nau Nau

Μπροστά στο πολύ μικρό λιμανάκι της Hanga Roa